Mondstukken

In de afgelopen 35 jaar heb ik honderden mondstukken getest, voor mezelf én samen met leerlingen. Eén ding heb ik daarbij geleerd: een goed mondstuk kan je spel enorm vooruithelpen, maar een verkeerd gekozen of versleten mondstuk kan je juist jarenlang in de weg zitten.

In deze blog deel ik mijn ervaringen met saxofoonmondstukken: over slijtage, de meestgebruikte merken en typen en het kiezen van een nieuw mondstuk

Slijtage van een mondstuk

Wist je dat mondstukken slijten? Je kunt dit zien door naar de platte onderkant te kijken. Wanneer er kleine krasjes of oneffenheden zitten op het smalle, vlakke gedeelte – met name bij de tip en de smalle zijkanten – heeft dit direct een negatieve invloed op het geluid. De klank wordt minder rond en het mondstuk spreekt vaak minder gemakkelijk aan.

Deze krasjes ontstaan meestal door een ruwe poetsdoek of door het onvoorzichtig plaatsen van de binder. Zelf bewaar ik mijn mondstuk altijd in het stoffen etui dat vaak wordt meegeleverd bij aankoop. De binder berg ik apart op, zodat deze het mondstuk niet kan beschadigen.

Maak er een gewoonte van om je mondstuk na iedere speelbeurt even schoon te maken. Dat kost hooguit een paar seconden en voorkomt veel problemen. Let erop dat er geen metalen gewichtje aan de poetsdoek hangt dat krassen kan veroorzaken. Maak je het mondstuk niet regelmatig schoon, dan ontstaat er aanslag en kan er zelfs schimmelvorming optreden.

Meest gebruikte mondstukken

Binnen mijn lespraktijk kom ik vooral de volgende mondstukken tegen:

Starters (1 à 2 jaar les) die een Yamaha-saxofoon bespelen, kunnen uitstekend vooruit met een goedkope Yamaha 4C. mondstuk. Bij jonge kinderen wil zo’n mondstuk nog weleens sneuvelen. Gelukkig kost een nieuw exemplaar ongeveer €39 en de kwaliteit is doorgaans zeer constant.
Sopraansaxofoon: Selmer Concept. Het mooie van dit mondstuk is dat de exemplaren vrijwel allemaal hetzelfde spelen. Dat scheelt veel keuzestress.
Altsaxofoon: Selmer S80 C* of S80 C**. De C** heeft een iets grotere kamer en geeft daardoor wat meer volume. Deze past vaak goed bij Yamaha- en Buffet Crampon-saxofoons. Bij Selmer-saxofoons gaat mijn persoonlijke voorkeur uit naar de C*, gecombineerd met iets zwaardere rieten.
Tenorsaxofoon: Selmer S80 of Selmer Soloist. Deze zijn verkrijgbaar in C*, C** en D, oplopend van kleinere naar grotere tipopening. Bij een kleinere opening kun je meestal iets zwaardere rieten gebruiken.
Baritonsaxofoon: Selmer S80 D.

Natuurlijk zijn er nog veel meer goede merken en typen. Bovenstaande mondstukken zijn echter de meest gebruikte binnen mijn lespraktijk. Ze kenmerken zich door een ronde, warme klank die uitstekend past binnen harmonie en fanfare. Met een andere speelstijl kun je er echter ook prima een helderder of juist rauwer geluid uit halen.

Tips voor het uitzoeken van een nieuw mondstuk

Ga naar een muziekzaak waar je rustig kunt testen. Grotere zaken hebben vaak meer voorraad. Bestel een mondstuk liever niet zomaar via internet, maar probeer het eerst uit.
Ga er niet vanuit dat ieder Selmer S80- of Soloist-mondstuk van hetzelfde type identiek speelt. Veel verkopers zullen zeggen dat alle mondstukken van hetzelfde type hetzelfde zijn. Mijn ervaring is anders. Ik hoor en voel regelmatig duidelijke verschillen tussen verschillende exemplaren. Ik heb zelfs meegemaakt dat er überhaupt geen geluid uit kwam! Weet je eenmaal welk type het beste bij je past, probeer dan minstens drie exemplaren van hetzelfde model voordat je een keuze maakt.
Gebruik tijdens het testen steeds hetzelfde riet: bij voorkeur het riet waarop je op dat moment het meest speelt. Wissel tijdens het testen niet van riet. Let er bovendien op dat je het riet en de binder steeds precies op dezelfde hoogte op het mondstuk plaatst, zodat je de mondstukken eerlijk met elkaar kunt vergelijken.
Let als eerste op de klank. Sommige Selmer-mondstukken kunnen een scherpe rand hebben in het eerste octaaf. Speel daarom stevig door en gebruik staccato om dit goed te beoordelen. Leg alle mondstukken vooraf klaar en test ze snel achter elkaar. Zo hoor je de verschillen het duidelijkst en kun je de minder goed klinkende exemplaren direct af laten vallen. Zelf heb ik een nieuw mondstuk vaak al binnen een kwartier uitgekozen.
Let tegelijkertijd ook op het speelgemak. Voelt het mondstuk prettig aan en speelt het gemakkelijk? Een grotere tipopening kan een grotere klank geven, maar alleen wanneer dit zonder te veel extra inspanning lukt.
Controleer ook de zuiverheid. Neem een stemapparaat mee, stem af op 442 Hz en speel verschillende octaven. Soms klinkt een mondstuk prachtig, maar blijken de hoge noten te onzuiver.
Misschien wel het belangrijkste: vertrouw op je gevoel. Heel vaak denk ik tijdens het testen direct: “Wauw, wat speelt dit lekker en wat klinkt dit mooi!” Dan weet ik meestal dat het goed zit. Twijfel je of heb je een onderbuikgevoel dat er iets niet klopt? Leg het mondstuk dan weg.
Veel muziekzaken bieden een proefperiode van ongeveer een week. Zo kun je het mondstuk thuis testen in de akoestiek die je gewend bent. Valt het toch tegen, dan kun je het vaak nog omruilen of retourneren.
Gebruik tijdens het testen altijd een mondstukplakker om krassen te voorkomen. De meeste muziekzaken stellen deze beschikbaar.
Ideaal is het als je muziekdocent met je meegaat. Lukt dat niet, neem dan een andere ervaren muzikant mee. Twee horen nu eenmaal meer dan één.

Mijn eigen mondstukken en rieten

Mijn huidige mondstukken en rieten – en die van veel van mijn gevorderde leerlingen – zijn als volgt:

Sopraansaxofoon: Selmer Concept met Vandoren 3½ houten rieten.
Altsaxofoon: Selmer S80 C** met Légère Signature 2,75 kunststof riet.
Tenorsaxofoon: Selmer Soloist C** met Légère Signature 2,75 kunststof riet.

Tot slot

Ik hoop dat deze blog je helpt bij het kiezen van een geschikt mondstuk. Natuurlijk zijn er nog veel meer goede combinaties van merken, modellen en rietsterktes. Heb je les van een professionele saxofoondocent? Laat je dan vooral goed adviseren. Een passend mondstuk kan jarenlang speelplezier opleveren.

Terug